Hasierara

Kontsultak

Auzoak

aginaga    elizalde    kalezar    txikierdi    [ urdaiaga ]    zubieta   

Irisasi eta Andatza mendipean sortu zen Urdaiaga.

Urdaiaga San Esteban elizaren feudoa zen, eta Orre a g a ko monastegiarekin erlazionatua
zegoen, Leandro Silvan ikerlariak zioenez, baina ezin daiteke hori ziurtatu, izan ere Orreagak
lur hauetan zuen eragina askoz ere lehenago koa baita. 1413an aipatzen da “Sant Esteban de
Hohoa” lehenengo aldiz. Luis Murugarren historialariak dio, XVI. mendearen erdi aldean, San
Estebanen bazegoela komentu bat moja frantziskotarrekin, baita 1598an berena zuten Errotaberri
etxea saldu zutela ere.

Baina gaur Urdaiaga den eremu honen historia askoz ere lehenago hasi zen.Antso Jakituna
Nafarroako erregeak Donostiari “Hiri Gutuna” edo “Carta Puebla” delakoa eman zionean, hiri
berriaren barrutiak “Oria ibaian zuen muga”. Beraz, gaur Zubieta eta Urdaiaga diren lurrak ez
ziren gelditzen hiri berriaren eskumenean.Antso erregeak argitzen du erregearen jabegopean
zeuden lurrei ematen ziela bere forua. Beharbada, garai haietan dago e n e ko Urdaiaga (eta
Zubieta) Orreagako monastegiarenak ote ziren?

Bestalde, XIV. mendean, hiribildua fundatu zenean, Belmonte,Aginaga eta Zubietarekin batera
“Juan Ochoa de Urd ayagaren lurra” aipatzen da. Juan Ochoa horren jaurgo bat ote zen
Urdaiaga?

Garai hartatik aurrera, Urdaiaga Usurbilgo alde nagusietako bat da, bertan izan baitute oinarria
hainbat familia garrantzitsuk; U rdaiaga leinuaz gain, hemen ditugu hiru Berreiartzak, Gilisasti,
Zabalea, Illunbe, O a... oinetxeak. Honela, San Esteban ermitari, Oako San Esteban ere
deitzen zaio, Oa baserria bere ondoan baitago.

XVIII. mendearen erdialdean, Urdaiagan baziren dagoeneko 40-45ren bat baserri Oria ibaiaren
ezkerraldean barreiatuak.
Hiru errota eta aingurak egiteko sutegiak ere bazeuden. Hala ere, San Esteban auzo txiki bat
besterik ez zen.

San Esteban ermita, auzoko erdigunean kokatua, San Salbatore elizari erantsia egon da beti,
nahiz eta batzuetan parrokia deitzen zitzaion.

Denborarekin, San Esteban ermita dagoen gain honen bi aldeetara beste bi auzune sortu
z i re n : Txokoalde eta Santuenea. Baserr i t a rren kofradia ere bazegoen bertan, “San Esteban”
deitzen zena.

Txokoalde auzunea Urdaiagako dorre zaharr a ren inguruan sortu zen. Hainbat baserri eta
etxe egin ziren haren inguruan, hala nola, Irigoindegi, Karatxea, Errementaldegi, Portu...Txokoaldeko
baserr i t a rrek ere bazuten beren kofradia, eta Simonenezarrean biltzen ziren; gero a go
Simoneneberri edo Zumetanera pasa ziren.

Z o rrotzeko zubia egin baino lehenago, Aialdenea eta Sañarrienea baserrien artean zego e n
ibi zaharretik zehar joaten zen lotura Usurbildik San Esteban ermitara. Aspaldi, aipatutako ibi
horretan, bandoen borroketan hil zuten Oñaztarren Martin López de Murua buruzagia. Geroa
go, Zorro t z e ko zubia egin zen, baina lehenagotik han izango ziren Ermotegiak, Aialdenea,
Sañarrienea eta gaur desagertutako Santuenea baserriak.

1955etik aurrera, eta ondorengo hamarkadan, handitu egin zen etxe berri asko egin baitzituzten,
gaur ezagutzen dugun moduan egituratuz.

Mendipean eta ibai ertzean lasai daude Urdaiaga eta urdatarrak.“Larrosa bat du Usurbilek
politena eta zu zera Urdaiaga” diote Antton Aranburuk jarritako bertsoek.

Lertxundi Aginagako erdigunearen iparraldera, errepide nagusia eta erriberen artean dago. Ez da urte asko baserri zaharra bota zutela. XVI. mendean eraikitako baserria zen, ditugun datuen arabera. Errepide nagusia egin zenean, haren ertzean zegoenez, badirudi aldatu egin zutela edo zati bat kendu agian. Gaur etxe berri batek ordezkatu du Lertxundi zaharra.

Lertxundi Aginagako Komunitateko partaide da.

Lope Martinez de Isastik 1625ean "Lerchundi" izeneko oinetxea aipatzen du Aginagan.

Hala ere, izen honen aipamen zaharragoak badaude:

1499an Aginagako Juan de Lerchundi aipatzen da Usurbilen egin zen aurreneko erroldan.

1574an Domingo de Lerchundi Arpidegi etxeko jabea zen eta haren emaztea etxe bereko alaba zen, Gracia de Arpidegui alegia. Urtebete lehenago, Asentxio Elustondok dioenez, Maria de Lerchundi zen jabea.

Pablo de Lerchundi 1704an Zubietan egin zen epaiketa batean lekuko gisa aipatzen da. Aginagakoa zen, 1655ean jaioa.

Beharbada, XVII. mendean Elizaldeko Saroe Jauregiko jabegora pasa zen.

Lertxundin Begiristain familia bizi da. Joxe Migel Begiristain Legarra bizi zen baserri honetan. Mapilgo alaba batekin ezkondu zen, eta zazpi seme-alaba izan zituzten. Semeetako bat, Joxe Mari, gelditu zen etxean. Joxe Mari Begiristain Maioz Eusebia Azurmendi Arzallusekin ezkondu zen. Eusebia Errezilgo Armendi baserrikoa zen, bere familiarekin Arrillagaaundira etorria. Bost mutil eta bi neska izan zituzten: Joxe Migel, Iñaki, Begoña, Juan, Maria Dolores, Manolo eta Xabier. Gaur, Lertxundin Begoña eta Manolo bizi dira.

Manolok eta Xabierrek jarraitzen dute baserri lanean. Manolok Miren Maioz Errekondo du emaztea Soroako alaba. Batez ere baratzegintzan aritzen dira, ez dute abererik (1980an kendu zituzten), garai batean, Lertxundin 20 bat abelburu baziren ere. Idi parea eta morroia ere beti egon ohi ziren. Familia hau baserriaren jabe da aspalditik, Joxe Mari aitak erosi baitzien Saroe Jauregikoei. Baserria guztiz eraberritu zuten 1996an.

Baserriaren lotutako argazkiak: