Hasierara

Kontsultak

Auzoak

aginaga    elizalde    kalezar    txikierdi    [ urdaiaga ]    zubieta   

Irisasi eta Andatza mendipean sortu zen Urdaiaga.

Urdaiaga San Esteban elizaren feudoa zen, eta Orre a g a ko monastegiarekin erlazionatua
zegoen, Leandro Silvan ikerlariak zioenez, baina ezin daiteke hori ziurtatu, izan ere Orreagak
lur hauetan zuen eragina askoz ere lehenago koa baita. 1413an aipatzen da “Sant Esteban de
Hohoa” lehenengo aldiz. Luis Murugarren historialariak dio, XVI. mendearen erdi aldean, San
Estebanen bazegoela komentu bat moja frantziskotarrekin, baita 1598an berena zuten Errotaberri
etxea saldu zutela ere.

Baina gaur Urdaiaga den eremu honen historia askoz ere lehenago hasi zen.Antso Jakituna
Nafarroako erregeak Donostiari “Hiri Gutuna” edo “Carta Puebla” delakoa eman zionean, hiri
berriaren barrutiak “Oria ibaian zuen muga”. Beraz, gaur Zubieta eta Urdaiaga diren lurrak ez
ziren gelditzen hiri berriaren eskumenean.Antso erregeak argitzen du erregearen jabegopean
zeuden lurrei ematen ziela bere forua. Beharbada, garai haietan dago e n e ko Urdaiaga (eta
Zubieta) Orreagako monastegiarenak ote ziren?

Bestalde, XIV. mendean, hiribildua fundatu zenean, Belmonte,Aginaga eta Zubietarekin batera
“Juan Ochoa de Urd ayagaren lurra” aipatzen da. Juan Ochoa horren jaurgo bat ote zen
Urdaiaga?

Garai hartatik aurrera, Urdaiaga Usurbilgo alde nagusietako bat da, bertan izan baitute oinarria
hainbat familia garrantzitsuk; U rdaiaga leinuaz gain, hemen ditugu hiru Berreiartzak, Gilisasti,
Zabalea, Illunbe, O a... oinetxeak. Honela, San Esteban ermitari, Oako San Esteban ere
deitzen zaio, Oa baserria bere ondoan baitago.

XVIII. mendearen erdialdean, Urdaiagan baziren dagoeneko 40-45ren bat baserri Oria ibaiaren
ezkerraldean barreiatuak.
Hiru errota eta aingurak egiteko sutegiak ere bazeuden. Hala ere, San Esteban auzo txiki bat
besterik ez zen.

San Esteban ermita, auzoko erdigunean kokatua, San Salbatore elizari erantsia egon da beti,
nahiz eta batzuetan parrokia deitzen zitzaion.

Denborarekin, San Esteban ermita dagoen gain honen bi aldeetara beste bi auzune sortu
z i re n : Txokoalde eta Santuenea. Baserr i t a rren kofradia ere bazegoen bertan, “San Esteban”
deitzen zena.

Txokoalde auzunea Urdaiagako dorre zaharr a ren inguruan sortu zen. Hainbat baserri eta
etxe egin ziren haren inguruan, hala nola, Irigoindegi, Karatxea, Errementaldegi, Portu...Txokoaldeko
baserr i t a rrek ere bazuten beren kofradia, eta Simonenezarrean biltzen ziren; gero a go
Simoneneberri edo Zumetanera pasa ziren.

Z o rrotzeko zubia egin baino lehenago, Aialdenea eta Sañarrienea baserrien artean zego e n
ibi zaharretik zehar joaten zen lotura Usurbildik San Esteban ermitara. Aspaldi, aipatutako ibi
horretan, bandoen borroketan hil zuten Oñaztarren Martin López de Murua buruzagia. Geroa
go, Zorro t z e ko zubia egin zen, baina lehenagotik han izango ziren Ermotegiak, Aialdenea,
Sañarrienea eta gaur desagertutako Santuenea baserriak.

1955etik aurrera, eta ondorengo hamarkadan, handitu egin zen etxe berri asko egin baitzituzten,
gaur ezagutzen dugun moduan egituratuz.

Mendipean eta ibai ertzean lasai daude Urdaiaga eta urdatarrak.“Larrosa bat du Usurbilek
politena eta zu zera Urdaiaga” diote Antton Aranburuk jarritako bertsoek.

Aialdenezar, Aialdeneberri eta Atxeganea etxeen artean dago. Etxe bakoitza erdiko pareta sendo batzuek bereizten dute. Aialdeneberritik, aldiz, antzina Aialdenezarraren aurrealdea izan zena da, gaur beste etxetik bereizten duen erdiko pareta. Dirudienez, etxearen barruan harlanduz egindako leihoak daude, Aialdeneberri egindakoan itsutu zirenak.

XVII. eta XVIII. mendeen artean, gehienbat Ayalde deitutako oinetxeko semeek eduki zuten Usurbilgo ordezkaritza Gipuzkoako Batzar Nagusietan.

1623an, Maria Miguel de Ayalde izeneko bat aipatzen da, San Salbatore elizako gorabehera batzuetan. Gainera, Martin de Ayalde aipatzen da Gipuzkoako Batzar Nagusietan Usurbilgo ordezkari edo prokuradore gisa 1650, 1656, 1664, 1676, 1680, 1683 eta 1686an. 1664 eta 1665ean, berriz, Usurbilgo alkate izan zen. Baliteke haren ahaideak izatea Francisco de Ayalde eta Juan de Ayalde, Batzar Nagusietan ordezkari edo prokuradore izanak biak, bata 1659an eta bestea 1660an.

1682an, Tomas de Ayalde izenekoak kaparetasuna frogatu zuen Usurbilen. Kapitain mailako militarra zen. Bestalde, 1711n, Joseph de Ayalde izan zen Usurbilgo ordezkari edo prokuradore Batzar Nagusietan. 1724an, berriro aipatzen da izen hau Usurbilen, auzi batean lekuko gisa. Orduan 76 urte zituen, beraz, 1648an jaioa zen. Geroago, Antonio de Ayalde izan zen Usurbilgo ordezkari Batzar Nagusietan, 1713, 1715, 1717 eta 1720an; eta 1729an agertzen da Geronimo de Ayalde Usurbilgo prokuradore gisa Batzar Nagusietan. Bestalde, 1759an, Martin de Ayaldek kaparedun dela frogatzen du Usurbilen.

Beste Tomas de Ayalde baten erreferentziak ere badaude: 1761ean jaioa zen, eta Geronimo de Ayalde eta Ana Maria de Ibarrolaren semea zen. Itsasoko armada espainiarraren teniente jenerala zen 1836an. 1764an, berriz, Juan Ramon de Ayalde kaparedun gisa onartua da.

Aialdenezarrean Joxe Gorriti eta bere emaztea Antonia Kamino bizi ziren maizter 1920an. Lau seme-alaba zituzten. Gero, Atxegazar erosi zuten eta hara joan ziren bizitzera.

Agustina Etxenike Urrutia, Iruritako Dendaitbordako alaba, etorri zen bertara 1960an ezkonduta, Saturnino Alkain Atxega senarra zenaren etxera. Saturninoren gurasoak Aginagako Lastaolatik etorriak ziren Aialdenezarrera. Aita Joxe Alkain Zaldua "Joxe Puela" zizurkildarra zen, eta ama berriz, Monika Atxega Ikuza, Lastaolako alaba.

Agustina gaztea zela, Donostiara etorri zen neskame eta igandeetan Irubiden egiten zen bilerara joaten zen. "Garai hartan Tolosako trolebusean joaten ginen" dio Agustinak, eta senarra nola ezagutu zuen kontatzen du: "Saturnino usurbildar koadrilarekin joaten zen Elizondoko jaietara Santioetan". Gero, berriro ere Irubiden topatu, eta lagunak egin ziren.

Etxean bost behi, hiru txekor, bi urdama beren kumeekin eta etxeko lanetarako astoa izaten zituzten. "Sufrida" deitzen zen astoa, eta behiek ere izenak bazituzten: "Xapalo", "Tente", "Gorritxo", "Saioa", "Urbaillu", "Zuriko", "Xalto" ... ziren, kontatzen digu Agustinak. "Esnea Copeleche-ri saltzen genion" dio. Senarra Saturnino 1972an hil zen, eta behiak orduan kendu zituzten.

Baserriaren lotutako argazkiak: