Hasierara

Kontsultak

Auzoak

aginaga    elizalde    kalezar    txikierdi    [ urdaiaga ]    zubieta   

Irisasi eta Andatza mendipean sortu zen Urdaiaga.

Urdaiaga San Esteban elizaren feudoa zen, eta Orre a g a ko monastegiarekin erlazionatua
zegoen, Leandro Silvan ikerlariak zioenez, baina ezin daiteke hori ziurtatu, izan ere Orreagak
lur hauetan zuen eragina askoz ere lehenago koa baita. 1413an aipatzen da “Sant Esteban de
Hohoa” lehenengo aldiz. Luis Murugarren historialariak dio, XVI. mendearen erdi aldean, San
Estebanen bazegoela komentu bat moja frantziskotarrekin, baita 1598an berena zuten Errotaberri
etxea saldu zutela ere.

Baina gaur Urdaiaga den eremu honen historia askoz ere lehenago hasi zen.Antso Jakituna
Nafarroako erregeak Donostiari “Hiri Gutuna” edo “Carta Puebla” delakoa eman zionean, hiri
berriaren barrutiak “Oria ibaian zuen muga”. Beraz, gaur Zubieta eta Urdaiaga diren lurrak ez
ziren gelditzen hiri berriaren eskumenean.Antso erregeak argitzen du erregearen jabegopean
zeuden lurrei ematen ziela bere forua. Beharbada, garai haietan dago e n e ko Urdaiaga (eta
Zubieta) Orreagako monastegiarenak ote ziren?

Bestalde, XIV. mendean, hiribildua fundatu zenean, Belmonte,Aginaga eta Zubietarekin batera
“Juan Ochoa de Urd ayagaren lurra” aipatzen da. Juan Ochoa horren jaurgo bat ote zen
Urdaiaga?

Garai hartatik aurrera, Urdaiaga Usurbilgo alde nagusietako bat da, bertan izan baitute oinarria
hainbat familia garrantzitsuk; U rdaiaga leinuaz gain, hemen ditugu hiru Berreiartzak, Gilisasti,
Zabalea, Illunbe, O a... oinetxeak. Honela, San Esteban ermitari, Oako San Esteban ere
deitzen zaio, Oa baserria bere ondoan baitago.

XVIII. mendearen erdialdean, Urdaiagan baziren dagoeneko 40-45ren bat baserri Oria ibaiaren
ezkerraldean barreiatuak.
Hiru errota eta aingurak egiteko sutegiak ere bazeuden. Hala ere, San Esteban auzo txiki bat
besterik ez zen.

San Esteban ermita, auzoko erdigunean kokatua, San Salbatore elizari erantsia egon da beti,
nahiz eta batzuetan parrokia deitzen zitzaion.

Denborarekin, San Esteban ermita dagoen gain honen bi aldeetara beste bi auzune sortu
z i re n : Txokoalde eta Santuenea. Baserr i t a rren kofradia ere bazegoen bertan, “San Esteban”
deitzen zena.

Txokoalde auzunea Urdaiagako dorre zaharr a ren inguruan sortu zen. Hainbat baserri eta
etxe egin ziren haren inguruan, hala nola, Irigoindegi, Karatxea, Errementaldegi, Portu...Txokoaldeko
baserr i t a rrek ere bazuten beren kofradia, eta Simonenezarrean biltzen ziren; gero a go
Simoneneberri edo Zumetanera pasa ziren.

Z o rrotzeko zubia egin baino lehenago, Aialdenea eta Sañarrienea baserrien artean zego e n
ibi zaharretik zehar joaten zen lotura Usurbildik San Esteban ermitara. Aspaldi, aipatutako ibi
horretan, bandoen borroketan hil zuten Oñaztarren Martin López de Murua buruzagia. Geroa
go, Zorro t z e ko zubia egin zen, baina lehenagotik han izango ziren Ermotegiak, Aialdenea,
Sañarrienea eta gaur desagertutako Santuenea baserriak.

1955etik aurrera, eta ondorengo hamarkadan, handitu egin zen etxe berri asko egin baitzituzten,
gaur ezagutzen dugun moduan egituratuz.

Mendipean eta ibai ertzean lasai daude Urdaiaga eta urdatarrak.“Larrosa bat du Usurbilek
politena eta zu zera Urdaiaga” diote Antton Aranburuk jarritako bertsoek.

Txokoaldetik hegoaldera, eta San Esteban ermitatik mendebalera, gain zabal eta laua den paraje eder batean dago Lartzandieta. Usurbildik Aiara zihoan oinezko bide zaharra baserri honetatik pasatzen zen, baina gaur galdua da. Baserriak planta errektangularra, bi solairu eta bi ur-isuritako teilatua ditu. Hormak manposteriaz eginak daude, eta harlanduak ditu lau ertzetan. Hegoekialdera begira dagoen aurrealde nagusiak zurezko egitura dauka, bilbapen polit eta erregularrarekin. Aipatutako fatxada nagusian eta lehenengo solairuan, zurezko lau leiho ditu; zurezko balkoi bat ere badauka. Barrua ere guztia zurezkoa da; lau haritzen egurren gainean altxatzen da. Habe hauek, solibo, beso eta kapirioen euskarriak dira. Kalitate oneko egitura da.

Lartzandieta XVII. mendeko eraikuntza da, eta ia osorik eta aldaketarik gabe mantentzen da gaur egun. Etxe honen lehenengo erreferentziak 1665ekoak dira, Luis Murugarrenek dioenez.

Elizaldeko Saroe jauregiko jabegoa zen. Ignacio de Soroa kapitainak 1689an sortu zuen maiorazko iraunkorrean edo lokarrian Soroa zela jabea aipatzen da. 1911n, Saroeko ondarea zatitu egin zen, eta Lartzandieta Luisa Lopez de Samaniego anderari egokitu zitzaion. Honek Urdaiagatorreko Anbrosio Zataraini saldu zion 1930 inguruan.

1920ko erroldaren arabera, baserrian Antonio Zapirain eta Ignazia Iribar bizi ziren lau semerekin.

1988an, baserrian maizter bizi zen Huegun-Zapirain familiak erosi zuen, eta gaur, jabeak Mariano Huegun eta bere emaztea Maria Zapirain dira. Maria Lartzaindietako alaba da, eta senarra, berriz, Aiako Olaskoagagoikoa baserrian jaioa. Trenbidean lan egin zuen, eta gero Michelinen sartu zen lanera. Lartzandietako ukuiluak txikiak direnez, abere gutxi izan da bertan. Garai batean, bospasei abelburu izaten ziren; gaur, aldiz, zortzi larre behi dituzte, batez ere baserri inguruak garbi mantentzeko.

Baserriaren lotutako argazkiak: