Hasierara

Kontsultak

Auzoak

aginaga    elizalde    kalezar    txikierdi    [ urdaiaga ]    zubieta   

Irisasi eta Andatza mendipean sortu zen Urdaiaga.

Urdaiaga San Esteban elizaren feudoa zen, eta Orre a g a ko monastegiarekin erlazionatua
zegoen, Leandro Silvan ikerlariak zioenez, baina ezin daiteke hori ziurtatu, izan ere Orreagak
lur hauetan zuen eragina askoz ere lehenago koa baita. 1413an aipatzen da “Sant Esteban de
Hohoa” lehenengo aldiz. Luis Murugarren historialariak dio, XVI. mendearen erdi aldean, San
Estebanen bazegoela komentu bat moja frantziskotarrekin, baita 1598an berena zuten Errotaberri
etxea saldu zutela ere.

Baina gaur Urdaiaga den eremu honen historia askoz ere lehenago hasi zen.Antso Jakituna
Nafarroako erregeak Donostiari “Hiri Gutuna” edo “Carta Puebla” delakoa eman zionean, hiri
berriaren barrutiak “Oria ibaian zuen muga”. Beraz, gaur Zubieta eta Urdaiaga diren lurrak ez
ziren gelditzen hiri berriaren eskumenean.Antso erregeak argitzen du erregearen jabegopean
zeuden lurrei ematen ziela bere forua. Beharbada, garai haietan dago e n e ko Urdaiaga (eta
Zubieta) Orreagako monastegiarenak ote ziren?

Bestalde, XIV. mendean, hiribildua fundatu zenean, Belmonte,Aginaga eta Zubietarekin batera
“Juan Ochoa de Urd ayagaren lurra” aipatzen da. Juan Ochoa horren jaurgo bat ote zen
Urdaiaga?

Garai hartatik aurrera, Urdaiaga Usurbilgo alde nagusietako bat da, bertan izan baitute oinarria
hainbat familia garrantzitsuk; U rdaiaga leinuaz gain, hemen ditugu hiru Berreiartzak, Gilisasti,
Zabalea, Illunbe, O a... oinetxeak. Honela, San Esteban ermitari, Oako San Esteban ere
deitzen zaio, Oa baserria bere ondoan baitago.

XVIII. mendearen erdialdean, Urdaiagan baziren dagoeneko 40-45ren bat baserri Oria ibaiaren
ezkerraldean barreiatuak.
Hiru errota eta aingurak egiteko sutegiak ere bazeuden. Hala ere, San Esteban auzo txiki bat
besterik ez zen.

San Esteban ermita, auzoko erdigunean kokatua, San Salbatore elizari erantsia egon da beti,
nahiz eta batzuetan parrokia deitzen zitzaion.

Denborarekin, San Esteban ermita dagoen gain honen bi aldeetara beste bi auzune sortu
z i re n : Txokoalde eta Santuenea. Baserr i t a rren kofradia ere bazegoen bertan, “San Esteban”
deitzen zena.

Txokoalde auzunea Urdaiagako dorre zaharr a ren inguruan sortu zen. Hainbat baserri eta
etxe egin ziren haren inguruan, hala nola, Irigoindegi, Karatxea, Errementaldegi, Portu...Txokoaldeko
baserr i t a rrek ere bazuten beren kofradia, eta Simonenezarrean biltzen ziren; gero a go
Simoneneberri edo Zumetanera pasa ziren.

Z o rrotzeko zubia egin baino lehenago, Aialdenea eta Sañarrienea baserrien artean zego e n
ibi zaharretik zehar joaten zen lotura Usurbildik San Esteban ermitara. Aspaldi, aipatutako ibi
horretan, bandoen borroketan hil zuten Oñaztarren Martin López de Murua buruzagia. Geroa
go, Zorro t z e ko zubia egin zen, baina lehenagotik han izango ziren Ermotegiak, Aialdenea,
Sañarrienea eta gaur desagertutako Santuenea baserriak.

1955etik aurrera, eta ondorengo hamarkadan, handitu egin zen etxe berri asko egin baitzituzten,
gaur ezagutzen dugun moduan egituratuz.

Mendipean eta ibai ertzean lasai daude Urdaiaga eta urdatarrak.“Larrosa bat du Usurbilek
politena eta zu zera Urdaiaga” diote Antton Aranburuk jarritako bertsoek.

Txokoalde auzunearen erdigunean, Irigoindegi eta Simonenea artean dago Portu baserria, mendebaldetik erantsia gaur hutsa dagoen Portuberri etxea aurkitzen da. Aipatutako auzunearen izena, lehen, "Portua" zen, hau da, Urdaiagako portua.

1893ko Irisasi eta Andatza mendietako plano batean "Caserio del Puerto" deitzen zaio Urdaiagako Txokoa edo Txokoalde osatzen duen etxe eta baserri multzo guztiari.

Baserriak 17,50 x 10 metro neurtzen duen planta errektangularra, bi solairu eta ganbara ditu, eta bi ur-isuritako teilatua. Hegoaldeko fatxada nagusiak zur bakan batzuk ditu bilbapen gisa. Gaur Portu baserriaren barruko egitura hormigoizkoa da, zurezko egitura zaharrak aspaldi galdu baitzituen. Antza denez, XIX. mendeko baserri arrunt baten itxura izan arren, Portu oso antzinako oinetxe bat da.

Luis Murugarren historialariak, 1499ko Usurbilgo lehenengo erroldan aipatzen du "que somos la maior e mas sana parte de los vezinos e moradores de la dicha villa e su tierra de Aguinaga". Errolda horretan, beste batzuen artean, "Domingo del Puerto" delako jaun bat agertzen da.

Litekeena da, garai batean, etxe hau Urdaiagako jauregiaren menpe egon izana, eta horien portua izatea, alak eta gabarrak kargatzeko. Portu baserria ez da Aginagako Komunitateko partaide, baina betidanik Irisasiko aprobetxamenduetan aipatutako komunitatearen eskubide berak ditu.

Etxe honi buruzko antzinako erreferentzia gehiago ere badago: 1564, 1565 eta 1587 urteetan, Juanes de Portu izeneko bat izan zen Usurbilgo ordezkari edo prokuradore Gipuzkoako Batzar Nagusietan. 1566an, aldiz, Martin de Puerto zirujauak, Aginagako Portu etxeko ondorengoa zenak, auzotasuna zuen Donostian.

1615ean, Sebastian de Portu San Salbatore parrokiako elizkidea konfirmatu zuten.

1641ean, Juan Beltran de Portu y Aguirrek Santiago Ordeneko Zaldunak, kaparetasuna frogatu zuen Zarautzen. Seguru asko, Urdaiagako Portuko ondorengo bat zen. Hurrengo urtean, 1642an, Portuk dukat bat eman zuen erregearentzat, horrela Gipuzkoako Batzar Nagusien agindua betez. Bestalde, 1666an, Miguel de Portu izenekoa Zubietako auzokide zen. Geroago, 1673an, Miguel de Portu izena aipatzen da berriz, seguru asko bere anaia zen Nicolas de Porturekin batera. Azken hori ere Zubietako auzokidea zen.

Saroe Jauregiko jabeak, Ignacio Soroa kapitainak, Portu erosi zion Juan del Puerto baserriko jabeari, XVII. mendeko bigarren erdian. Soroak 1689an sortu zuen lokarrian horrela aitortzen du. 1911n, Saroeko ondasunak zatitu zirenean, Portu oinetxea Luisa Lopez de Samaniego Soroa eta bere senarra zen Federico Zappinoren eskuetara pasa zen. Azken horien ondorengoek saldu zuten baserria 1935 inguruan.

Bertan Kamino sendia bizi da. Badirudi Kamino abizena baserri honetatik zabaldu dela Usurbilen. Gaur, baserriko jabeak diren Joxe Mari Kamino, bertako semea, eta Agerreko Maria Jesus Alkorta senar-emazteak bizi dira beren senitartekoekin. Bospasei esne behi dituzte. Gainera, txahal batzuk ere hazten dituzte.

Baserriaren lotutako argazkiak: