Hasierara

Kontsultak

Auzoak

aginaga    elizalde    kalezar    txikierdi    [ urdaiaga ]    zubieta   

Irisasi eta Andatza mendipean sortu zen Urdaiaga.

Urdaiaga San Esteban elizaren feudoa zen, eta Orre a g a ko monastegiarekin erlazionatua
zegoen, Leandro Silvan ikerlariak zioenez, baina ezin daiteke hori ziurtatu, izan ere Orreagak
lur hauetan zuen eragina askoz ere lehenago koa baita. 1413an aipatzen da “Sant Esteban de
Hohoa” lehenengo aldiz. Luis Murugarren historialariak dio, XVI. mendearen erdi aldean, San
Estebanen bazegoela komentu bat moja frantziskotarrekin, baita 1598an berena zuten Errotaberri
etxea saldu zutela ere.

Baina gaur Urdaiaga den eremu honen historia askoz ere lehenago hasi zen.Antso Jakituna
Nafarroako erregeak Donostiari “Hiri Gutuna” edo “Carta Puebla” delakoa eman zionean, hiri
berriaren barrutiak “Oria ibaian zuen muga”. Beraz, gaur Zubieta eta Urdaiaga diren lurrak ez
ziren gelditzen hiri berriaren eskumenean.Antso erregeak argitzen du erregearen jabegopean
zeuden lurrei ematen ziela bere forua. Beharbada, garai haietan dago e n e ko Urdaiaga (eta
Zubieta) Orreagako monastegiarenak ote ziren?

Bestalde, XIV. mendean, hiribildua fundatu zenean, Belmonte,Aginaga eta Zubietarekin batera
“Juan Ochoa de Urd ayagaren lurra” aipatzen da. Juan Ochoa horren jaurgo bat ote zen
Urdaiaga?

Garai hartatik aurrera, Urdaiaga Usurbilgo alde nagusietako bat da, bertan izan baitute oinarria
hainbat familia garrantzitsuk; U rdaiaga leinuaz gain, hemen ditugu hiru Berreiartzak, Gilisasti,
Zabalea, Illunbe, O a... oinetxeak. Honela, San Esteban ermitari, Oako San Esteban ere
deitzen zaio, Oa baserria bere ondoan baitago.

XVIII. mendearen erdialdean, Urdaiagan baziren dagoeneko 40-45ren bat baserri Oria ibaiaren
ezkerraldean barreiatuak.
Hiru errota eta aingurak egiteko sutegiak ere bazeuden. Hala ere, San Esteban auzo txiki bat
besterik ez zen.

San Esteban ermita, auzoko erdigunean kokatua, San Salbatore elizari erantsia egon da beti,
nahiz eta batzuetan parrokia deitzen zitzaion.

Denborarekin, San Esteban ermita dagoen gain honen bi aldeetara beste bi auzune sortu
z i re n : Txokoalde eta Santuenea. Baserr i t a rren kofradia ere bazegoen bertan, “San Esteban”
deitzen zena.

Txokoalde auzunea Urdaiagako dorre zaharr a ren inguruan sortu zen. Hainbat baserri eta
etxe egin ziren haren inguruan, hala nola, Irigoindegi, Karatxea, Errementaldegi, Portu...Txokoaldeko
baserr i t a rrek ere bazuten beren kofradia, eta Simonenezarrean biltzen ziren; gero a go
Simoneneberri edo Zumetanera pasa ziren.

Z o rrotzeko zubia egin baino lehenago, Aialdenea eta Sañarrienea baserrien artean zego e n
ibi zaharretik zehar joaten zen lotura Usurbildik San Esteban ermitara. Aspaldi, aipatutako ibi
horretan, bandoen borroketan hil zuten Oñaztarren Martin López de Murua buruzagia. Geroa
go, Zorro t z e ko zubia egin zen, baina lehenagotik han izango ziren Ermotegiak, Aialdenea,
Sañarrienea eta gaur desagertutako Santuenea baserriak.

1955etik aurrera, eta ondorengo hamarkadan, handitu egin zen etxe berri asko egin baitzituzten,
gaur ezagutzen dugun moduan egituratuz.

Mendipean eta ibai ertzean lasai daude Urdaiaga eta urdatarrak.“Larrosa bat du Usurbilek
politena eta zu zera Urdaiaga” diote Antton Aranburuk jarritako bertsoek.

San Estebango elizatik hegoaldera eta Andatzako gainaren iparrekialdera dago Puelaberri, Puelazarra dagoen mendi-bizkar altu berean. Usurbilen altuen dagoen baserria da, itsaso-mailatik 285 metrora, alegia.

Puelaberri saroe batean eraikitako baserria da, artzaina eta bere familiarentzat bizilekua izateko.

1864ko "Nomenclátor de la provincia de Guipúzcoa" zerrendan "Puela Nuevo" baserria agertzen da. Hiru solairuko eraikuntza zen. Badirudi, etxe zahar hura abandonatua gelditu zela, eta gaur Puelaberri izenarekin ezagutzen den etxea eraiki zela. Puelaberri zahar haren hondakinak gaur oraindik hor daude, baserritik 130 metro iparrekialdera.

Pedro Manuel Altuna artzaina, Amezketako Zurutuza baserriko semea, artzain etorri Usurbila, eta Atxeganea erosi eta bertan jarri zen bizitzen. Aiako Landarbidezarreko Maria Agoterekin ezkondu zen. Puelaberri berek eraiki zuten 1910ean eta 60 ardiko artaldea han edukitzen zuten. Hiru edo lau behi ere izaten ziren.

Pedro Manuel eta Maria senar-emazteak Atxeganean bizi ziren, eta egunero igotzen ziren Puelaberrira. Beren alaba bat, Juana, egunero joaten zen ogia eramatera. Inbidiaz edo ezin ikusi batengatik Puelaberri nahita erre zuten 1950 aldean, Inozente egunez, abenduaren 28an alegia. Amezketatik ekarri berriak ziren 80 ardi han kiskali ziren baserriarekin batera. Pellok eta bere emazteak, hala ere, aurrera egin zuten, eta baserria berriro ere altxatu. Juana alaba, berriz, ezkondu egin zen, Amezketako Zurutuza baserriko (aitaren baserria zen) seme batekin, Santiago Zabala San Sebastianekin. 1912an jaioa zen. Santi artzaina zen lanbidez, eta bere emazte gaztearekin 160 ardiko artaldea jarri zuen Puelaberrin.

1956ko neguan izugarrizko izotzaldia izan zela kontatzen du Juana Altunak, Santi zenaren emazteak, otsaila guztia izoztua pasa zuela. Irisasiko pinudi guztiak erre zituen izotzak. Erretako dena bota, eta ostera pinua sartu zuten. Orduan, Santiago artzainari Irisasiko larreetan artaldearekin ibiltzea debekatu egin zioten, eta azkenean, ardiak kendu behar izan zituen.

Santik, Atxeganea bere etxea eduki arren, beti Puelaberrin bizitzea zuen gustuko, eta bertan bizi zen ardiak lagun zituela.

Andatzara bisita egiterakoan, bueltan jende asko gelditzen zen harekin hitz egiten, eta beti izaten zuen kafea, ardoa edo garagardoa eskaintzeko. "Hor beheko eromen hortan baino hobeto natxiok hemen!" esaten zuen beti. 1996an hil zen.

Puelaberri Zubietako Irigoien baserriko Joxe Ignazio Astiazaranek erosi zuen 1994an, eta osorik berritu eta egokitzen ari da.

Baserriaren lotutako argazkiak: