Hasierara

Kontsultak

Auzoak

aginaga    elizalde    kalezar    txikierdi    [ urdaiaga ]    zubieta   

Irisasi eta Andatza mendipean sortu zen Urdaiaga.

Urdaiaga San Esteban elizaren feudoa zen, eta Orre a g a ko monastegiarekin erlazionatua
zegoen, Leandro Silvan ikerlariak zioenez, baina ezin daiteke hori ziurtatu, izan ere Orreagak
lur hauetan zuen eragina askoz ere lehenago koa baita. 1413an aipatzen da “Sant Esteban de
Hohoa” lehenengo aldiz. Luis Murugarren historialariak dio, XVI. mendearen erdi aldean, San
Estebanen bazegoela komentu bat moja frantziskotarrekin, baita 1598an berena zuten Errotaberri
etxea saldu zutela ere.

Baina gaur Urdaiaga den eremu honen historia askoz ere lehenago hasi zen.Antso Jakituna
Nafarroako erregeak Donostiari “Hiri Gutuna” edo “Carta Puebla” delakoa eman zionean, hiri
berriaren barrutiak “Oria ibaian zuen muga”. Beraz, gaur Zubieta eta Urdaiaga diren lurrak ez
ziren gelditzen hiri berriaren eskumenean.Antso erregeak argitzen du erregearen jabegopean
zeuden lurrei ematen ziela bere forua. Beharbada, garai haietan dago e n e ko Urdaiaga (eta
Zubieta) Orreagako monastegiarenak ote ziren?

Bestalde, XIV. mendean, hiribildua fundatu zenean, Belmonte,Aginaga eta Zubietarekin batera
“Juan Ochoa de Urd ayagaren lurra” aipatzen da. Juan Ochoa horren jaurgo bat ote zen
Urdaiaga?

Garai hartatik aurrera, Urdaiaga Usurbilgo alde nagusietako bat da, bertan izan baitute oinarria
hainbat familia garrantzitsuk; U rdaiaga leinuaz gain, hemen ditugu hiru Berreiartzak, Gilisasti,
Zabalea, Illunbe, O a... oinetxeak. Honela, San Esteban ermitari, Oako San Esteban ere
deitzen zaio, Oa baserria bere ondoan baitago.

XVIII. mendearen erdialdean, Urdaiagan baziren dagoeneko 40-45ren bat baserri Oria ibaiaren
ezkerraldean barreiatuak.
Hiru errota eta aingurak egiteko sutegiak ere bazeuden. Hala ere, San Esteban auzo txiki bat
besterik ez zen.

San Esteban ermita, auzoko erdigunean kokatua, San Salbatore elizari erantsia egon da beti,
nahiz eta batzuetan parrokia deitzen zitzaion.

Denborarekin, San Esteban ermita dagoen gain honen bi aldeetara beste bi auzune sortu
z i re n : Txokoalde eta Santuenea. Baserr i t a rren kofradia ere bazegoen bertan, “San Esteban”
deitzen zena.

Txokoalde auzunea Urdaiagako dorre zaharr a ren inguruan sortu zen. Hainbat baserri eta
etxe egin ziren haren inguruan, hala nola, Irigoindegi, Karatxea, Errementaldegi, Portu...Txokoaldeko
baserr i t a rrek ere bazuten beren kofradia, eta Simonenezarrean biltzen ziren; gero a go
Simoneneberri edo Zumetanera pasa ziren.

Z o rrotzeko zubia egin baino lehenago, Aialdenea eta Sañarrienea baserrien artean zego e n
ibi zaharretik zehar joaten zen lotura Usurbildik San Esteban ermitara. Aspaldi, aipatutako ibi
horretan, bandoen borroketan hil zuten Oñaztarren Martin López de Murua buruzagia. Geroa
go, Zorro t z e ko zubia egin zen, baina lehenagotik han izango ziren Ermotegiak, Aialdenea,
Sañarrienea eta gaur desagertutako Santuenea baserriak.

1955etik aurrera, eta ondorengo hamarkadan, handitu egin zen etxe berri asko egin baitzituzten,
gaur ezagutzen dugun moduan egituratuz.

Mendipean eta ibai ertzean lasai daude Urdaiaga eta urdatarrak.“Larrosa bat du Usurbilek
politena eta zu zera Urdaiaga” diote Antton Aranburuk jarritako bertsoek.

Txokoalde auzunean dago kokatua Simonenea. XVII. mendearen erdi aldekoak dira etxe honen lehenengo aipamenak 1642an. Izan ere, Gipuzkoako Batzar Nagusien aginduz Simonenea etxeak erregearentzat dukat bat eman zuela badakigu. Luis Murugarrenek dioenez, zerga hau "donativo graçiosso" gisa ematen zen. Geroztik, ez dugu aurkitu etxe honen aipamen berezirik.

Raimundo Illarramendi nagusia, Simonenezar bertan jaio zen, eta emaztea Josefa Ignazia Zubeldia zuen. Tomas, Raimundoren anaia ezkongabea ere berekin bizi zen. Baserrian behiak zeuzkaten. Gainera, Illarramendi-Zubeldia familia angula-arrantzan aitzindaria izan zen.

Baserri hau Txokoalde auzuneko biltokia zen, eta bertan egiten ziren baserritarren ermandadeko bilerak. Aspalditik, taberna eta sagardotegia ere bazen, eta San Estebango jaietan, esku-soinua jotzen zen atarian. Jende asko etortzen zen.

Raimundok eta Josefa Ignaziak hamar seme-alaba izan zituzten. Maiorazko gisa Lukas semea gelditu zen eta Zumitzagako Dolores Zubeldia Iribarrekin ezkondu zen. Berek jarraitu zuten baserria eta tabernarekin, eta batez ere anguletan jarraitu zuten sasoia zenean, hau da, urritik apirilera. Honela bada, anguletan lan handia zutenez, tabernako lana utzi egin zuten. Behiekin jarraitu zuten. Hala ere, handik urte batzuetara, (1950ean) kendu zituzten arte. Anguletan 1985 arte jarraitu zuten.

Gaur, lau etxebizitzako eraikuntza da Simonenezar. Erantsia Simoneneberri edo Zumetaenea etxea aurkitzen da, eta bertan jatetxea dago.

Baserriaren lotutako argazkiak: